YEVGENIY ONEGIN

Hayati Asılyazıcı
Cumhuriyet

Bir başyapıt: Yevgeniy Onegin
Aleksandr Sergeyeviç Puşkin (6 Haziran 1799-29 Ocak 1837), gerçek bir ulusal ozan, Rus edebiyatının ulusallaşmasında ve gerçekliğe ulaşmasında öncü yazar. Toplumsal örgütlenme üstüne olan düşünceleriyle de etkiliydi. Puşkin, gerçekte Rus toplumunun ansiklopedik çizimini de yapmış; 1789 devriminden sonra sanat ve edebiyattaki yeni gelişmeleri izlemiş, sonuçlarından yararlanmıştır. Tarih ve gerçekçilik anlayışı sanatına geniş boyutlarıyla yansımıştır. Sözgelimi, Walter Scott (1711-1832), tarihsel rokanda çığın açmıştı. Puşkin de "Pugaçov İsyanı'nın Tarihi"nde ayrıksı bir kişiyi, köylü ayaklanmasının kendine özgü roman tekniğiyle "Yüzbaşı'nın Kızı"nda açıklar Pugaçov (1742-1775), Rus halk ayaklanmasının önderi. Rusya'daki köylü ayaklanması 1773-1775 yılları arasında sürdü, Pugaçov idam edildi. Puşkin'in "Bahçesaray Çeşmesi" (1824), Boris Asafiyev'in müziği üstüne Nikolai Volkov'un librettosu ve Rostislav Zakharov'un koreografisiyle 1934'te Moskova'da oynandı. Bale edebiyatının en önemli yapıtlarındandır. Ulusal esinli ünlü bir öyküsü olan "Ruslan ve Ludmila" da (1820) opera edebiyatını biçimlendirdi.

İlk büyük ulusal tiyatro yapıtı
Puşkin Tsarskoye Lelo adlı Fransızca eğitim veren lisede okudu. Fransız aydınlanmacılarını, örneğin J. J. Rousseau (1712-1778) ve Voltaire (1694-1778) gibi yazarları erken tanıdı. Rus coşumcularından G. Derjavin'den (1743-1816) klasisizmi öğrendi; V. Jukovski'nin (1783-1852) masalsı şiirleriyle tanıştı. Bu iki yazar, Puşkin'in biçimselliğini ilgiyle izlemişlerdir. Kafkasya ve kırım'da geçirdiği sürgün yaşamında yeni bir dünyayla tanışmış, bu bölgelerin izlenimleri olağanüstü güzellikte yapıtlarına yansımıştır. "Bahçesaray Çeşmesi" balesi, ülkemizde ilk kez 1979'da Ankara Devlet Opera ve Balesi'nce oynandı. "Kafkas Mahkûmu" da trajik bir öyküyü anlatır. Yapıt, George Skibine'in koreografisi, Haçaturyan'ın müziğiyle bir baleye dönüştürüldü. 1951'de Grand Balet du Marquis de Cuevas topluluğu tarafından Paris'te oynandı. "Poltava" (1828) adlı ulusal esinli ünlü şiirini yazdı. Zenci büyükbabasını anlattığı "Arap Petra Velikogo" (Büyük Petro'nun Zencisi) adlı ünlü öyküsünü 1827'de yazdı. Puşkin 30 yaşında, on altı yaşındaki Natalya Gonçarova'ya tutuldu, on yedisinde evlendi. Karısının güzelliği de başına birçok bela açtı.

Puşkin'in Karamzin'in bir yapıtından esinlenerek 1825'te yazdığı, 1831'de yayımladığı "Boris Godunov" adlı tarihsel tragedya, Rus tiyatro edebiyatının ilk büyük ulusal yapıtıdır. Tragedya türündeki bu oyunun, iki değişik içeriği vardır. Hem psikolojik, hem tarihsel düzlemde yazılmış önemli bir oyundur. Koşuk ve düzyazı dilini, uyaksız koşuklu ölçüyü kullanmıştır.

"Boris Godunov"da, şiddet ile insanlık arasındaki zıtlık, ezenler-ezilenler arasındaki uzlaşmazlık derin biçimde ortaya konur. Bu nedenle tragedyadaki tarihselciliği, günümüzde gördüğümüz ezenlerle ezilenler arasındaki örtüşmeyi gösteren tarihsel yaklaşımıdır. Tragedyadaki tarihsel kurgusu, günümüze dek uzanan tarihsel yaklaşımdır. "Pugaçov İsyanı'nın Tarihi"nde yeni oluşan tarihin çizimiyle bir öznel örnektir. Bunların ardından "Bakır Atlı" isimli şiir kitabını yayımladı. Ne var ki, "Boris Godunov" sahnelenmeden yasaklandı. Çar I. Nikolay, Puşkin'i Moskova'ya çağırdı ve onun 'sansürcüsü' oldu. Puşkin, yakın şair dostu ve aynı zamanda romanın birinci bölümüne epigraf olarak şiirinden bir dizesini aldığı P. Vyazemskiy'e yazdığı mektubunda "Ben şimdi bir roman değil, şiir-roman yazıyorum, cehennemi bir fark var aralarında!" diye yakınır ve başyapıtı sayılan "Yevgeniy Onegin"i yazar.

Toplumsal yaşamın bir görünümü
19. yüzyılın ortalarında dünya edebiyatı ortamında ağırlığını duyurmaya başlayan Rus gerçekçi roman anlayışında çok önemli bir olaydı "Yevgeniy Onegin". Özellikle kişilerin ruhbilimsel durumları çevreyle uyumlu, yapıtta kişilerin bireysel yönleri de tikel olarak ortaya çıkarılıyordu. Kişilerin karakterleri, birbirleriyle çatışmaları, toplum yaşamının bir görünümü olarak çiziliyordu. Giderek toplumsal yapının betimlenişi, kahramanların ruhsal durumlarının belirleyiciliği, toplumsal ilişkilerindeki egemen kılınan baskıcı davranışların yıkıcı etkisinin şiir-roman diliyle anlatılması ile benzersizliğin doruğunu oluşturuyordu. "Yevgeniy Onegin"i, Kanşaubiy Miziev-Ahmet Necdet ikilisi, şiir olarak Türkçeye çevirdi. Olağanüstü başarılı bir çeviri. Dilimize kazandırılmış Puşkin başyapıtı "Yevgeniy Onegin"i okurlarımıza salık veriyorum.

19. yüzyılın ortalarında dünya edebiyatı ortamında ağırlığını duyurmaya başlayan Rus gerçekçi roman anlayışında çok önemli bir olaydı "Yevgeniy Onegin". Özellikle kişilerin ruhbilimsel durumları çevreyle uyumlu, yapıtta kişilerin bireysel yönleri de tikel olarak ortaya çıkarılıyordu.